Mjadala wa sifa za kielimu kwa wagombea wa nafasi za kisiasa nchini Kenya unatokana na sharti la kisheria lililowekwa awali kwamba wagombea wa Ubunge na Ugavana lazima wawe na shahada ya chuo kikuu. Sharti hili lililenga kuhakikisha viongozi wanaingia madarakani wakiwa na kiwango fulani cha uelewa wa kitaaluma. Hata hivyo, utekelezaji wake umekuwa na changamoto, kwani idadi kubwa ya wananchi hawajapata nafasi ya elimu ya juu, jambo linaloibua hoja ya ubaguzi wa kisiasa.
Wapo wanaounga mkono sharti la shahada wakisema kuwa elimu ya juu ni msingi wa uongozi bora. Kwa mtazamo wao, shahada si karatasi tu bali ni kipimo cha uwezo wa kufikiri kwa kina, kuchambua sera, na kushughulikia changamoto za kitaifa. Wanasisitiza kuwa majukumu ya Mbunge na Gavana yanahitaji uelewa mpana wa uchumi, sheria na utawala, na bila shahada, kiongozi anaweza kukosa uwezo wa kushughulikia masuala haya kwa ufanisi.
Upande wa pili wa mjadala unadai kuwa uongozi si suala la vyeti bali ni uwezo wa kuunganisha watu na kutatua matatizo yao. Wanasiasa wengi wenye ushawishi mkubwa hawana shahada lakini wamekuwa na mchango mkubwa katika maendeleo ya jamii. Kwao, kuzuia wagombea bila shahada ni kuminya demokrasia na kuwapokonya wapiga kura haki ya kuchagua viongozi wanaowataka. Hii inaleta hoja kwamba kipimo cha uongozi bora ni matendo na maadili, si kiwango cha elimu pekee.
Nafasi ya wapiga kura katika demokrasia haiwezi kupuuzwa. Wapiga kura ndio wenye uamuzi wa mwisho, na demokrasia inawapa haki ya kuchagua mtu wanayemuona ana uwezo wa kuwatumikia. Ikiwa wananchi wanamwamini mgombea fulani, basi sharti la shahada linaweza kuonekana kama kizuizi kisicho cha lazima. Kwa mtazamo huu, elimu inaweza kuwa faida ya ziada, lakini si sharti la lazima.
Hitimisho la mjadala huu linaonyesha mvutano kati ya mahitaji ya kitaaluma na haki ya kidemokrasia. Wakati IEBC na mahakama zikijaribu kutoa mwongozo wa kisheria, ukweli unabaki kwamba uongozi bora unahitaji mchanganyiko wa elimu, maadili, na uwezo wa kuunganisha wananchi. Hatua ya mwisho itategemea iwapo taifa litaweka kipaumbele kwenye elimu ya juu kama sharti la lazima au litawaachia wapiga kura wajiamulie kwa uhuru.
