Nchi za Ghuba zimeahirisha mkutano muhimu na Iran kuhusu mustakabali wa Mlango wa Bahari wa Hormuz kutokana na ukosefu wa mwafaka miongoni mwa nchi za Kiarabu na kuongezeka kwa hasira za Saudi Arabia dhidi ya Tehran kwa kuisaidia harakati ya Wahouthi kulegeza ushawishi wa Riyadh nchini Yemen.
Mkwamo huo kuhusu njia hiyo muhimu ya usafirishaji wa majini umejiri wakati waasi wa Kihouthi wakianzisha wimbi jipya la mashambulizi ya makombora na ndege zisizo na rubani dhidi ya malengo ya kijeshi ya Saudi Arabia. Msemaji wa kijeshi wa Wahouthi alidai kuwa vikosi vyao vimeshambulia Kituo cha Anga cha Mfalme Khalid katika eneo la Khamis Mushait, vikilenga mabanda ya ndege za kivita, mifumo ya rada, njia za kurukia na kutua ndege, maghala ya silaha pamoja na malengo mengine.
Wiki iliyopita, makundi ya wanamgambo yanayoungwa mkono na Tehran nchini Iraq yaliilazimisha Saudi Arabia kufunga bomba muhimu la mafuta linalounganisha mashariki na magharibi mwa nchi, ambalo lilikuwa likitumika kama njia mbadala ya kusafirisha mafuta nje baada ya Iran kufunga kwa kiasi kikubwa Mlango wa Hormuz.
Kufungwa kwa bomba hilo, kuahirishwa kwa mkutano wa Hormuz, pamoja na hatua ya Wahouthi ya kutwaa mwambao wa Bahari Nyekundu nchini Yemen wiki iliyopita — jambo lililowapa udhibiti wa njia nyingine muhimu ya majini ya Bab al-Mandab — kulichangia kupanda kwa bei ya mafuta hadi zaidi ya dola 108 kwa pipa siku ya Jumatatu.
Pia Jumatatu, Mwanamfalme Mrithi wa Saudi Arabia, Mohammed bin Salman, alifanya mazungumzo ya dharura mjini Jeddah na Mkuu wa Kamandi Kuu ya Jeshi la Marekani (CENTCOM), Admirali Brad Cooper, kujadili “maendeleo ya hivi karibuni katika eneo hilo,” kwa mujibu wa vyombo vya habari vya Saudi Arabia. Vyanzo viliviambia vyombo vya habari vya Marekani wiki iliyopita kuwa mtawala huyo wa Saudi Arabia kwa vitendo alikuwa ameomba msaada wa kijeshi kutoka kwa Donald Trump katika mapambano dhidi ya Wahouthi. Hadi sasa, Marekani imetoa msaada wa vifaa na taarifa za kiintelijensia pekee.
Katika taarifa yake, Waziri wa Mambo ya Nje wa Oman, Sayyid Badr Albusaidi, alisema mkutano huo umecheleweshwa kwa lengo la kufikia mwafaka wa pamoja. “Tunaendelea kujizatiti kuendeleza mazungumzo yanayounga mkono utulivu na ushirikiano wa kudumu katika eneo letu,” aliandika kupitia mtandao wa X. Hakutoa maelezo zaidi.
Mkutano huo usingesababisha kufunguliwa mara moja kwa Mlango wa Hormuz, kwa kuwa Tehran imeweka masharti mengine kadhaa, yakiwemo Marekani kuondoa vizuizi dhidi ya bandari za mafuta za Iran, kurejesha mali nyingi za Iran zilizogandishwa na pia kufikiwa kwa usitishaji wa mapigano nchini Lebanon.
Hata hivyo, mkutano huo ungekuwa wa kwanza kati ya Iran na nchi kuu wanachama wa Baraza la Ushirikiano la Ghuba (GCC) katika kipindi cha miaka miwili. Makubaliano yaliyokuwa yakipangwa kuhusu njia ya muda ya meli kutumia yangethibitisha rasmi udhibiti wa Iran juu ya mlango huo, kwa kuwa njia ya kuingia ingekuwa ndani ya maji ya Iran pekee.
Washington haijatoa hadharani msimamo wake kuhusu makubaliano hayo yaliyopendekezwa, na baadhi ya machapisho ya hivi karibuni ya Donald Trump kwenye mitandao ya kijamii — yaliyodai Marekani ina udhibiti kamili wa Mlango wa Hormuz — yalionekana kutofautiana na taarifa zinazotolewa na kampuni za usafirishaji wa majini.
Mazingira yaliyokuwa yakiuzunguka mkutano huo, ambao maandalizi yake yalikuwa yakiendelea kwa wiki kadhaa, yalizidi kuwa mabaya kutokana na kusonga mbele kwa Wahouthi nchini Yemen na shambulio la ndege zisizo na rubani dhidi ya bomba la mafuta la Saudi Arabia lililofanywa na wanamgambo wa Kishia wanaoungwa mkono na Iran nchini Iraq.
Kampuni ya Vantor Technologies ilitoa picha za satelaiti zenye ubora wa juu zikionyesha uharibifu mkubwa katika kituo cha kusukuma mafuta cha bomba la mashariki-magharibi karibu na Al Mesba’ah nchini Saudi Arabia. Kituo hicho kinaonekana kuwa karibu kuharibiwa kabisa.
Uongozi wa Wahouthi unasema haulengi kuzuia meli zote za kibiashara katika Bahari Nyekundu bali zile zinazohusishwa na Saudi Arabia pekee. Pia unatoa ada za chini katika bandari unazodhibiti kwenye pwani ya magharibi ya Yemen ili kuvutia shughuli za biashara kutoka bandari zinazodhibitiwa na serikali yenye makao yake Aden kusini mwa nchi.
Inakubalika kwa kiasi kikubwa kuwa Iran inaunga mkono Wahouthi, lakini kundi hilo pia linaendesha shughuli zake kwa kiwango fulani kwa kujitegemea kutoka Tehran. Lengo lao kuu ni kuiondoa Saudi Arabia nchini Yemen na kuchukua udhibiti kamili wa eneo hilo.
Saudi Arabia imejaribu mbinu mbalimbali katika kushughulikia Wahouthi katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Yemen vilivyodumu kwa zaidi ya muongo mmoja, ikiwemo kufanya maridhiano kwa matumaini kwamba kundi hilo lenye misimamo mikali ya kiitikadi lingekubali mfumo wa kugawana madaraka.
Serikali ya Yemen ilisema takwimu za awali zinaonesha kuwa raia 150 wameuawa na wengine 200 kujeruhiwa wakati wa hatua za hivi karibuni za Wahouthi kusonga mbele. Kwa mujibu wa Umoja wa Mataifa, takribani watu 85,000 wamelazimika kuyahama makazi yao.
