Alhamisi ya Juni 11 ilikuwa siku ya kutangazwa kwa bajeti za mwaka wa fedha wa 2026/2027 ya mataifa ya Afrika Mashariki, Kwa sasa, Kenya ndiyo nchi yenye bajeti kubwa zaidi Afrika Mashariki kwa mwaka wa fedha 2026/27, ikifikia takribani KSh 4.78 trilioni (takriban dola za Marekani bilioni 37). Tanzania inafuata kwa Shilingi trilioni 62.3 (takriban dola bilioni 24.2), kisha Uganda kwa Shilingi trilioni 84.3 (takriban dola bilioni 22.9).
Maana ya Bajeti Kubwa
-
Ukubwa wa Bajeti ≠ Utajiri wa Nchi: Bajeti kubwa inaonyesha uwezo wa serikali kukusanya mapato na kupanga matumizi, lakini haimaanishi moja kwa moja maisha bora kwa wananchi.
-
Kenya: Bajeti kubwa zaidi, lakini changamoto ni deni kubwa na usawa wa kipato.
-
Tanzania: Ingawa bajeti yake ni ndogo kuliko Kenya, ina kasi kubwa ya ukuaji na sehemu kubwa imeelekezwa kwenye maendeleo (takriban 34%).
-
Uganda: Bajeti imepungua, lakini matarajio ya ukuaji yapo kutokana na sekta ya mafuta.
-
Rwanda: Bajeti ndogo zaidi, lakini inaonyesha kasi ya mageuzi ya kodi na ukuaji wa uchumi.
Hatari na Changamoto
-
Deni la Umma: Kenya na Uganda zinakabiliwa na shinikizo la kulipa madeni, jambo linalopunguza fedha za maendeleo.
-
Mapato ya Ndani: Tanzania imeweka mkazo mkubwa kwenye mapato ya ndani (74% ya bajeti inategemea kodi za ndani), jambo linaloweza kuimarisha uchumi wa ndani lakini pia kuongeza mzigo kwa walipa kodi.
-
Mabadiliko ya Kodi: Rwanda imeongeza kodi ili kufadhili bajeti, hatua inayoweza kuathiri gharama za maisha.
Kwa ufupi: Kenya ndiyo yenye bajeti kubwa zaidi Afrika Mashariki, lakini Tanzania inajitokeza kwa kasi ya ukuaji na uwekezaji mkubwa kwenye maendeleo. Uganda inategemea sekta ya mafuta kwa ukuaji wa baadaye, huku Rwanda ikiongeza bajeti kupitia mageuzi ya kodi.
